ถ้ำยายจูงหลาน (ถ้ำเขาน้อย)

ประวัติ

           ถ้ำยายจูงหลาน (ถ้ำเขาน้อย) เป็นภูเขาหินปูนขนาดเล็กวางตัวในแนวเหนือ – ใต้ ภายในถ้ำประกอบด้วยคูหา ๒ คูหาด้วยกัน แต่ละคูหาได้ค้นพบหลักฐานสำคัญทางโบราณคดี ซึ่งสันนิษฐานได้ว่า ถ้ำยายจูงหลาน หรือ ถ้ำเขาน้อย เป็นศาสนสถานในวัฒนธรรมทวารวดีที่เกิดจากการดัดแปลงถ้ำธรรมชาติให้เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ มีความเหมาะสมต่อการประกอบพิธีกรรมทางศาสนา งานประติมากรรมปูนปั้นที่ปรากฏอยู่บนผนังถ้ำ หรือที่ชาวบ้านรู้จักกันในชื่อ “พระพุทธเจ้าถือไม้เท้า” กรมศิลปากร ได้สันนิษฐานว่า เป็นภาพพุทธประวัติตอนเสด็จกลับกรุงกบิลพัสด์ โดยลักษณะของประติมากรรมปูนปั้นได้รับอิทธิพลของศิลปะอินเดียผสมผสานกับศิลปะแบบพื้นเมืองทวารวดี จึงเป็นหลักฐานสำคัญชิ้นหนึ่งที่บอกเล่าเรื่องราวของวัฒนธรรมทวารวดีในเขตลุ่มแม่น้ำเพชรบุรี

          ถ้ำแห่งนี้เรียกว่า ยายจูงหลาน คงเป็นเพราะภาพปูนปั้นรูปพระโพธิสัตวที่กำลังจูงมือรูปบุคคลๆ หนึ่ง ถ้ำแห่งนี้ถือเป็นถ้ำที่ภาพปูนปั้นสมบูรณ์มาก โดยเฉพาะยังมีสีที่ระบายลงบนจีวรอย่างชัดเจน ถือว่ามีเพียงแห่งเดียวในไทยที่สมบูรณ์มากเท่านี้

ลักษณะภาพปูนปั้น

          ภาพปูนปั้นนี้แบ่งออกเป็น 4 ภาพหลัก ประกอบด้วย

          - ภาพพระพุทธเจ้าประทับยืน อิริยาบถคล้ายกับการเดิน พระหัตถ์ขวาถือไม้เท้ายาว บางคนมองเป็นดอกบัว แต่ในความเห็นของผู้สำรวจคาดว่าเป็นไม้เท้าขักขระ ที่พระสงฆ์ในนิกายมหายานใช้กัน สอดคล้องกับรูปแบบของพระพุทธรูปที่มีเปลวรัศมีเป็นรูปเปลวเพลิง ซึ่งนิยมในศิลปะปาละ จึงควรกำหนดอายุปูนปั้นนี้ว่ามีอายุราวพุทธศตวรรษที่ 14-15

          - ภาพพระโพธิสัตว์ยืนตริภังค์ (เอียงพระวรกาย) นุ่งผ้าสีแดงชาด มีสายยัชโฌปวีตแสดงความเป็นนักบวช มุ่นมวยผมขึ้นไปข้างบน ไม่มีพระพุทธรูปหรือเจดีย์ประดับ คาดว่าอาจเป็นพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร ซึ่งการไม่ทำสัญลักษณ์บนมุ่นมวยผมนี้พบมากในเมืองคูบัว ส่วนด้านข้างของพระโพธิสัตว์องค์นี้ คาดว่าเป็นพระโพธิสัตว์เช่นกัน เพราะมุ่นมวยผม หากศึกษาคัมภีร์อาจทำให้ทราบได้ว่า ภาพนี้กำลังกล่าวถึงเหตุการณ์ใด

          - ภาพรัศมีรูปเปลวเพลิงของพระพุทธรูปประทับ อยู่บนสุดของภาพพระพุทธเจ้าและพระโพธิสัตว์ แต่ภาพของพระพุทธเจ้านั้นได้หลุดร่วงไป

          - ภาพเทวดาเหาะ ทำท่าทางยกมือไหว้พระพุทธเจ้าเหนือศรีษะ การจัดวางองค์ประกอบของภาพโดยให้ภาพของเทวดาไว้ยังด้านขวาของภาพบุคคลสำคัญนี้ อาจมีความเกี่ยวข้องกับภาพสลักหินในถ้ำพระโพธิสัตว์

การเดินทาง :

         เส้นทาง เพชรบุรี-บ้านลาด-ท่ายาง-ชะอำ สายเพชรเกษมหมายเลข 4 ออกจากเมืองเพชรไปประมาณ 15 กิโลเมตร ผ่านป่าต้นยาง กลับรถตรงสุดป่ายาง แล้วย้อนกลับมาเข้าเลนใน ทางซ้ายมือจะมีซุ้มขาย สัปปะรด น้ำตาลสด (สี่ขวดร้อย) และผลไม้ท้องถิ่น ประมาณสองกิโลเมตรจะเห็น ป้ายชี้เข้าไป สำนักสงฆ์เขาน้อย เลี้ยวเข้าไปตามคันคลอง ห้วยอ่างหิน มีทั้งทางลูกรังและทางปูน มีป้ายบอกทางไปจนถึงสำนักสงฆ์

อ้างอิง : https://www.finearts.go.th/pranakornkeereemuseum/view/47070-พระพุทธเจ้าประทับยืน 

             https://www.finearts.go.th/.../BXufwy2Xx6FL44DmBtHlNRgpB1...

             https://suvarnabhumi.psu.ac.th/tudb/archaeologicalread/121